zobacz zdjęcia SALA RYCERSKA Obrazy odkrył w 1966 r. pracownik muzeum, Marian Jakubik.
Kolekcja liczyła 22 obrazy z XVII - XVIII w. Najbardziej znany jest portret Zbigniewa Ossolińskiego z trzema synami. Obraz ten był wielokrotnie reprodukowany w publikacjach naukowych oraz brał udział w międzynarodowych wystawach, prezentowany jako klasyczny przykład sarmatyzmu w sztuce.
Osobistości z rodziny Ossolińskich i Załuskich sportretowane zostały z atrybutami władzy i pełnionych godności, w pozach podkreślających ich dostojeństwo i pozycję w świecie. Większość z nich ubrana jest w stroje polskie: żupany i kontusze. Prawie wszyscy mają polskie fryzury i długie wąsy, a przy boku szable - atrybut szlachcica.
Typowe dla epoki saskiej są rycerskie zbroje, powielające francuską modę dworską . Moda ta zagościła w sztuce , gdy sława polskiego oręża należała już do przeszłości.
HALABARDY (XVII - XVIII w.)
Halabarda (niem. hellebarde) zastosowana została po raz pierwszy przez przez Szwajcarów w czasie walk o niepodległość w początkach XIV. Żeleźce składa się z grota, haka i topora. Osadzone na długim drzewcu, łatwo rozbijało hełmy i zbroje. Hak pozwalał na ściąganie ciężkozbrojnych rycerzy z konia. Halabarda zmniejszyła miażdżącą przewagę ówczesnej jazdy nad piechotą i przyczniła do schyłku epoki rycerskiej.
SZPONTON
Broń będąca oznaką godności oficerskiej w XVIII i pocz. XIX w., przed wprowadzeniem mundurów ze szlifami.
PARTYZANA
Powstała w XV w. jako broń piechoty. Żeleźce mogło służyć zarówno do pchnięć jak do cięcia. W XVIII w. partyzana straciła znaczenie bojowe i stała się bronią ceremonialną i paradną, używaną przez gwardie pałacowe.
LANCA
Ewolucyjnie wykształciła się z kopii rycerskiej. W początkach XIX w., poprzez polskie formacje ułańskie służące w armii Napoleona I, lance przyjęły się we wszystkich armiach europejskich. Wojsko polskie po raz ostatni użyło ich w kampanii wrześniowej.
KIRYS
Pancerz, pierwotnie wykonany ze skóry (z franc. cuirass) złożony z napierśnika i naplecznika, stanowił część wyposażenie ciężkiej jazdy - kirasjerów (XVI - XIX w.). Widoczne ślady po kulach karabinowych.
MEBLE
Stół, krzesła, fotel - styl Ludwika Filipa, wyk. w I poł. XIX w. w warszawskiej fabryce Simmlera; fotel tronowy- kopia dzieła włoskiego mistrza A. Brustollone.
PIEC Przeniesiony w 1969 r. z opuszczonego wówczas dworu w Suchej. Gdańskie kafle stylowo nawiązują do fajansów z Delft. Piec obecnie nie jest podłaczony do instalacji . ================================ GRAFIKA (klatka schodowa)
Miedzioryty wykonane przez francuskich i niderlandzkich grafików według rysunków szwedzkiego majora, Eryka Jonsona Dahlberga (1625 - 1703), kwatermistrza generalnego armii Karola X Gustawa. ( Dahlberg w 1687 r. został awansowany do stopnia generała, następnie feldmarszałka, otrzymał także tytuł barona, był gubernatorem Bremy i Werden, a od 1696 r. - Inflant ).
Rysunki, szkicowane z natury, powstały w czasie kampanii w Polsce w latach 1656 - 1657. Dokumentują one bitwy i inne ważne wydarzenia tej wojny. Przedstwiają także widoki miast i zamków polskich, zdobytych lub obleganych przez Szwedów. Stanowią bezcenne, a czasem jedyne źródło wiedzy o polskim budownictwie obronnym w XVII wieku.
Ryciny, wykonane przez Willema Swidde, Nicolasa Perelle oraz La Pointe ilustrowały dzieło Samuela Pufendorfa - historię życia króla szwedzkiego, Karola X Gustawa : " De rebus a Carolo Gustavo, Sueciae Rege gestis...", wydane w Norymberdze w 1696 r. Ryciny są depozytem Muzeum Kazimierza Pułaskiego w Warce. ŁOWICZ (Lovitzii)
Ufortyfikowny bastionowo pałac - rezydencja biskupów warszawskich, zajęty w1655 r. BITWA POD NOWYM DWOREM (Vera Delineatio Castrorum ...)
20 X 1655 r. marszałek Gustaw Otto von Steenbock na czele 8 regimentów piechoty i 2 jazdy zmusił do odwrotu 16000 (?) Mazowszan, dowodzonych przez kasztelana płockiego, Gabriela Krasińskiego. W kartuszu herb rodziny Steenbock. OBÓZ SZWEDÓW POD NOWYM DWOREM
Ufortyfikowany obóz w miejscu późniejszej Twierdzy Modlin. W okresie od 4 VI do
17 VII 1656 r. punkt koncentracji wojsk szwedzko-brandenburskich dowodzonych przez księcia Adolfa Jana oraz połączonej armii Karola X Gustawa i elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma ZAKROCZYM (Sacrozin)
Przejście przez Wisłę ( 3 - 6 III 1657 r.) wojsk szwedzkich, węgierskich i kozackich (67 tys. wojska) dowodzonych przez Steenbocka, księcia Jerzego II Rakoczego i hetmana Antona Zdanowicza. PUŁTUSK / BYDGOSZCZ (Poltowsko, Bromberga)
Pułtusk zajęty został przez korpus Gustava Otto von Steenbocka 27 III 1657 r.
Bydgoszcz. Koncentracja wojsk szwedzkich przed wyruszeniem do Danii 23 VI 1657 r. BITWA POD TCZEWEM ( Conflictus prope Dirschaviam ...)
Szwedzi pod dowództwem ks. Adolfa Jana (brata królewskiego) pokonali 23 VIII 1657 r. wojsko gdańszczan. ZAMEK W ŚWIECIU (Schwetz)
Dawny zamek krzyżacki z XIV w., zajęty przez Szwedów w październiku 1655 r. IŁŻA (Yltze) GRUDZIĄDZ / KRUSZWICA (Gravdensis, Krusewix)
Oblężenie Grudziądza 4 I 1656 r. Zamek w Kruszwicy zajęty 12 VIII 1655 r. GDAŃSK (Dantiscvm)
Potężnie obwarowane miasto, nie zdobyte nigdy przez Szwedów. PIOTRKÓW TRYBUNALSKI (Urbs Piotricovia)
Miasto zajęte 23 III 1657 r. po dwugodzinnym oblężeniu. JANOWIEC (Ianowicz)
Zamek Firlejów zdobyty przez Szwedów 7 II 1656 r.
JACOB WEVER, "Scena batalistyczna", XVII w.
Scena przedstawia prawdopodobnie bitwę pod Kamieńcem Podolskim, na co wskazuje charakterystyczny most łączący twierdzę z miastem.
Obraz przed 1945 r. znajdował się w majątku książąt Woronieckich w Hruszniewie.
=================================
(Antresola)
WIDOKI ARSENAŁU WARSZAWSKIEGO Arsenał zbudowany był w latach 1638 -48, przebudowany w pocz. XVIII w. i w czasach Królestwa Kongresowego. W 1829 r. jego wnętrza sportretował znany malarz Jan Feliks Piwarski (1794 - 1859).
W każdej sali przechowywano broń innej formacji wojskowej. Salę środkową poświęcono tradycji armii, urządzając muzeum chwały wojennej. Eksponowano w niej broń i mundury wodzów oraz oręż związany ze sławnymi bitwami, m.in. lance szwoleżerów z Somosierry.
Ryciny pochodzą z albumu "Wnętrza Zbrojowni Warszawskiej", wydanego
w Warszawie w 1829 roku. SCENA ORIENTALNA Dzieło Tadeusza Ajdukiewicza (1852 - 1916), przedstawiciela szkoły monachijskiej, ucznia Józefa Brandta. Ajdukiewicz zrobił błyskotliwą karierę na dworach europejskich (Wiedeń, Bukareszt, Londyn, Petersburg) jako malarz parad wojskowych i eleganckich portretów reprezentacyjnych, m.in. Heleny Modrzejewskiej. Scena polowania jest zapewne wspomnieniem z pobytu w Turcji na zaproszenie sułtana Abdul Hamida II w 1894 r. Jeden z myśliwych na obrazie uzbrojony jest w strzelbę bałkańską (zob. w dalszej części ekspozycji).
Ajdukiewicz zmarł na zapalenie płuc jako żołnierz Legionów. PORTRET WOJSKOWEGO Generał Przesmyski. Postać bliżej nieznana. Kawaler wysokich odznaczeń rosyjskich: Krzyża św. Włodzimierza z gwiazdą, św. Anny z gwiazdą oraz Orderu św. Stanisława
(ustanowiony przez Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1765 r., przejęty przez Rosję.). Krzyż Virtuti Militari świadczy o udziale w kampanii w 1830 - 31 przeciw powtańcom polskim. Order ten, pod nazwą Polska Odznaka Zaszczytna za Zasługi Wojenne, nadano niemal wszystkim żołnierzom carskim - uczestnikom walk, obniżając celowo tym samym jego rangę. Medal z stłumienia Powstania Styczniowego w 1863-4r. Medal (krzyż stojący na półksiężycu) za udział w wojnie z Turcją w 1879 r. Znak Honorowy- odznaka "za nieskazitelną służbę", ustanowiona na pamiątkę koronacji cara Mikołaja I na króla Polski 12 V 1829 r.- złota brosza z wieńcem dębowym i liczbą lat służby pośrodku - Przesmyski przesłużył 40 lat w armii. ===================================== (korytarzyk) TASAKI
Tasak to broń biała zbliżona do krótkiej szabli lub pałasza, używana przez piechotę jako boczna broń regulaminowa w XVIII i XIX w. Tasak był krótszy niż szabla czy szpada i nie przeszkadzał w marszu.
Niektóre tasaki przystosowane były do prac saperskich, jak np. prezentowany tu
austriacki M. 1842 z szeroką, płaską z jednej strony głownią, mogącą służyć jako topór
ciesielski. Tasaki zostały wyparte przez długie bagnety typu jatagan wprowadzane od lat pięćdziesiątych XIX w. ZBROJA
Kopia wykonana w XIX prezentuje paradny wariant zbroi renesansowej. Stanowi ona uwieńczenie trwającej kilkaset lat ewolucji zbroi rycerskiej. Zbroja pełna składa się z hełmu i stalowych płyt okrywających ciało rycerza . Miejsca odsłonięte chroniła plecionka kolcza. Waży ok. 30 kg. Blachy są dość cienkie i grawerowane w piękne ornamenty o motywach heraldycznych i roślinnych. Zbroje bojowe z grubszej blachy mogły ważyć nawet dwukrotnie więcej.
Pełne zbroje używane były do II poł. XVI w. Rozwój broni palnej, przebijającej najmocniejsze płyty stalowe, spowodował wycofanie tego rodzaju osłony. Jej reliktami były zbroje kirasjerskie i husarskie, mocno zredukowane w porównaniu z poprzedniczką.
Nie powinny dziwić niewielkie rozmiary zbroi. Dostosowane były do wzrostu użytkownika. Dla przykładu: średnia wzrostu rycerstwa pod Grunwaldem wynosiła
165 cm.
=================================
Sala I (poddasze)
REKONSTRUKCJA ZAMKU
Nie ma ilustracji ukazujących widok zamku sprzed XIX w. Zachowały się tylko opisy z 1549 i 1570 roku.
Najstarsza warownia powstała ok. XI w. Posiadała umocnienia drewniano- ziemne.
Zamek z pocz. XV wieku powielał typ siedziby rycerskiej z północnej Wielkopolski i Kujaw
( Borysławice, Gosławice, Kórnik, Łowicz) : dwa budynki rozdzielone bramą i podłużnym dziedzińcem, otoczone obwarowaniami zewnętrznymi. Identyczny układ budowli i niemal te same wymiary co Liw posiada zamek wysoki w Trokach, zbudowany ok. 1413 r.
Makieta prezentuje (niezbyt wiernie) wygląd zamku z pocz. XVI w. Rysunek z datą
1570 to rekonstrukcja po przebudowach dokonanych na polecenie królowej Bony w poł. XVI w. Bona władała Mazowszem od 1548 r. jako "dziedziną wdowią" po śmierci Zygmunta Starego. Gospodarna władczyni rozbudowywała podległe sobie zamki mazowieckie, m.in. Ciechanów.
Czarno - białe ilustracje powyżej to widoki zamku w II poł. XIX w., z okresu po spaleniu siedziby kancelarii starostwa liwskiego. Zdjęcie lotnicze wykonane zostało przed
II wojną światową i odbudową kierowaną przez Ottona Warpechowskiego.
HEŁMY
Łebka (celata, schaller) najpopularniejszy hełm XV w.
Przyłbica - hełm zamknięty z ruchomą osłoną twarzy (błędnie i powszechnie nazywaną właśnie przyłbicą- nazwa ta w rzeczywistości odnosi się do całego hełmu). Używany przez cały XVI w. w różnych odmianach. Jednym z nich był Totenkopf - przyłbica sabaudzka z zasłoną imitującą trupią czaszkę.
Szturmak- hełm z wysokim grzebieniem chroniącym dzwon przed bezpośrednim ciosem. Posiadał ruchome osłony boczne zwane policzkami. Prezentowane modele służyły muszkieterom i pikinierom, ponieważ nie ograniczały pola widzenia, podobnie jak ich następca - morion, zwany w Polsce hełmem szwedzkim, stosowany w wieku XVII.
LUFY MUSZKIETÓW
Muszkiet - ręczna broń palna z zamkiem lontowym, o wadze ok. 8 - 10 kg, ładowana odprzodowo, używana od poł.XVI wieku. Przy strzale, ze względu na dużą wagę muszkietu, opierano go na podpórce zakończonej widełkami- forkiecie. Długość broni wynosiła średnio ok. 175 cm, kaliber 17 - 19 mm. Aby oddać regulaminowo strzał z m. trzeba było wykonać 16 czynności (!) co zajmowało ok. 1 minuty.
ŁUKI KUSZY
Kusza wprowadzona została na szerszą skalę w Europie w XII w. Uznano ją za broń bardzo skuteczną, ale nieszlachetną i podstępną, ponieważ kusznicy rekrutowali się z plebsu, a mogli jedną strzałą wyeliminować ćwiczonego rycerza. W 1139 r. sobór laterański wydał zakaz używania jej przeciw chrześcijanom, co zresztą nie przyniosło żadnego skutku.
Bełt (strzała) z kuszy na 400 m powalał przeciwnika bez zbroi, na 60 m - w pancerzu.
Wytrawny kusznik potrfił rozbić jajko z odległości 30 kroków.
Łuki kuszy wkonywano początkowo z klejonego warstwami rogu, a później ze stali.
Napinano je zaczepiając cięciwę o hak przy pasie i opierając stopę o strzemię u dołu, albo za pomocą windy korbowej lub lewara. ================================ Sala II
OBRAZY Malarz nieznany, II poł XIXw. (?) Czarniecki w Danii. Scena ataku na wyspę Alsen (Als), podczas którego dywizja Czarnieckiego sforsowała wpław cieśninę morską, o czym wspomina Wybicki w Mazurku Dąbrowskiego:"Jak Czarniecki od Poznania, po szwedzkim zaborze/ Dla Ojczyzny ratowania rzucił się przez morze".
Niewysokich lotów malarz pomylił formacje wojskowe : zamiast skrzydlatych husarzy wymalował huzarów w charakterystycznych kurtkach! Wilhelm Camphausen "Defilada po bitwie" z 1869 r., Dusseldorf. Przedstawia prawdopodobnie scenę po bitwie pod Lutynią w 1757 r. kiedy to armia austriacka, dowodzona przez ks. Karola Lotaryńskiego została pokonana przez Prusaków pod
dowództwem króla Fryderyka Wielkiego. Wskazują na to sztandary Austrii prezentowane przez zwycięskich Prusaków i jeden z jeńców z orderem Złotego Runa, nadawanego członkom rodów panujących (Karol Lotaryński ?). BROŃ BIAŁA
Mieczyk z XIX w. Wersja broni znanej od starozytności, obecnej niemal we wszystkich kulturach. Miecz symbolizował sprawiedliwość, odwagę, męstwo, obrońcę wiary. Apogeum jego kariery przypadło w Europie na średniowiecze, a zwłaszcza na epokę rycerstwa
(XI - XV w.) Mieczom nadawano imiona, które stawały się sławne, jak ich posiadacze: Excalibur króla Artura, Durendal Rolanda, Zulfikar Mahometa, Szczerbiec królów polskich. Wraz z wprowadzeniem broni palnej i rezygnacji z grubych pancerzy również miecze zniknęły z pól bitewnych, stając się bronią ceremonialną i ozdobną, z wyjątkiem mieczy katowskich, używanych jeszcze w XVIII w. SCHIAVONA (z wł.: „Słowenia”)
Jedna z odmian broni białej, która zastąpiła miecz. Walczyli nią najemnicy słoweńscy w armii Republiki Weneckiej w XVI / XVII w. Piękna rękojeść miała znaczenie praktyczne. Kosz osłaniał dłoń wojownika, który dzięki temu nie musiał zakładać stalowej rękawicy, niezbędnej w walce na miecze. PAŁASZ
Broń ciężkiej jazdy, z prostą obosieczną głownią i rękojeścią osłaniającą dłoń systemem tarczek i zagiętych prętów (kabłąk i obłęki). SZPADA WALOŃSKA
Najpopularniejszy rodzaj kawaleryjskiej broni białej w II poł. XVII w. Wąska, długa głownia służyła niemal wyłącznie do pchnięć. W Polsce szlacheckiej pogardzano tymi "rożnami", preferując tradycyjnie szablę.
SZABLA Z BORNEO
Specyficzny, wykonany z rogu uchwyt "pistoletowy" popularny jest na obszarze Indonezji. Głownia szabli wykuta ze stali damasceńskiej. Na powierzchni widoczne są charakterystyczne faliste linie skuwanej warstwowo, niezwykle twardej, choć kruchej stali.
JATAGAN
Głownia o charakterystycznym , lekko sierpowatym kształcie i równie typowej rekojeści
nawiązującej wyglądem do udowej kości baraniej, w jaką oprawiano początkowo tę broń.
Na płazie glowni złocona inskrypcja z Koranu (?). TALWAR
Szabla powstała na Półwyspie Indyjskim pod wpływem perskiej szabli szamszir, z typową tylko dla obszaru Indii rękojeścią. WAKIZASHI
Krótki miecz samurajski tworzący z długim mieczem katana komplet zwany daisho.
Używany był także do przewidzianego rycerskim kodeksem samurajów bushido rytualnego samobójstwa zwanego harakiri lub seppuku. Dlatego nazywany był strażnikiem honoru.
. Stal miecza ma niezwykłe właściwości dzięki specjalnej obróbce, polegającej na wielokrotnym jej skuwaniu oraz nierównomiernym hartowaniu. Pozwalało to osiągnąć głowni dużą wytrzymałość i sprężystość.
Brak oprawy rękojeści i pochwy miecza, oraz umieszczonych przy niej nożyka kozuka i pałeczki kogai.
KINDŻAŁ (typ – bebut, artyleryjski)
Narodowa broń górali kaukaskich, przejęta do uzbrojenia niektórych oddziałów armii carskiej, np. karabinów maszynowych i artylerii.
PARANG, KRIS, T`JUK Broń biała używana w Indonezji, łącząca bardzo skutecznej broni i cechy eleganckiego dodatku stroju. Jak wszędzie w kul;turach Wschodu towarzy im bogata symbolika zwiazana z godnością, męskościa i siłą. KOLCZUGA
Pancerz wynaleziony przez Celtów w II w. p.n.e. Składa się ze stalowych kółek splecionych ze sobą. Nazwa pochodzi od starosłowiańskiego słowa kolco - kółko. Robiona ręcznie kolczuga miała średnio od 10 do 25 tys. kółek. Prezentowany egzemplarz posiada kółka połączone dodatkowo nitami. Kolczugę noszono na grubym skórzanym lub watowanym kaftanie. Dobrze chroniła przed ciosami bronią białą. TARCZA SIPAR
Indyjska tarcza, przejęta z uzbrojenia perskiego, metalowa lub skórzana, zwykle bogato zdobiona, tutaj przedstwione zostały sceny walki drapieżników. CZAPRAK
Tkanina turecka służąca jako podkładka pod siodło, czasem zakładana na siodło. W jego wykonaniu przejawia się typowe dla ludów koczowniczych dążenie do dekoracyjności
i bogactwa uprzęży oraz oporządzenia wierzchowca. BROŃ PALNA SKAŁKOWA Pistolety i karabiny z XVIII/XIX w. wyposażone w zamek skałkowy(bateryjny) wynaleziony we Francji ok. 1640 r. Ładowane byly przez wylot lufę. Odpalenie ładunku w komorze nabojowej odywało się przez otwór zapałowy z boku lufy połączony z panewką, na którą podsypywano proch. Przy strzale krzemień (skałka) uderzał o krzesiwo, iskry padały na panewkę i odpalały proch.
W ciągu kwadransa z karabinu skałkowego M. 1777 można było odpalić 12 razy.
Rozrzut był olbrzymi: na 200 m wynosił 10 x 10 m! BROŃ PALNA KAPISZONOWA (od franc. cappuchon - kapturek) Zamek kapiszonowy (pistonowy) wynaleziony został w 1820 r. Broń ładowano identycznie jak skałkową. Inny był sposób odpalenia. Zamiast panewki był kominek- rurka połączona kanalikiem z komorą nabojową. Na kominek zakładano kapiszon-mosiężny kapturek- kapsel pokryty od wewnątrz piorunianem rtęci ( rtęcią piorunującą). Kurek przy strzale zgniatał kapiszon, co powodowało eksplozję i, następnie, ładunku prochowego w lufie. Dzięki temu zredukowano do 1% liczbę niewypałów. Szybkostrzelność - 3 strzały na minutę.
Rozrzut na dystansie 200 m zmniejszył się do 8 x 8 m. HAKOWNICA Długa broń palna wałowa stosowana od XIV do XVIII w. Nazwa od haka amortyzującego potężny odrzut. Przy strzale zahaczano ją o mur lub burtę wozu taborowego. Ważyła kilkanaście kilogramów. Hakownicę obsługiwało 2 ludzi. Odpalanie wykonywano ręcznie, za pomocą lontu lub płonącego pręta, od XVI w. - zamka lontowego. STRZELBA BAŁKAŃSKA
Lekka strzelba z zamkiem skałkowym typu śródziemnomorskiego (miguelet), długą lufą importowaną zwykle z pn. Włoch (Val Trampia i Wenecja) i kolbą zwaną rybi ogon. Popularna na terenie Albanii, Czarnogóry i Herecegowiny. Nazywana także tancica lub rasak. JANCZARKA Od XVII w. broń doborowych oddziałów piechoty tureckiej, janczarów, którzy do XVI wieku używali łuków. Lufa ze skuwanego damastu, zamek skałkowy typu miguelet. Janczarka miała charakterystyczną, pięcio- lub sześcioboczną kolbę z ostro zarysowanymi kantami.
Nazwą tą określa się także strzelby myśliwskie, lżejsze od wojskowych, często bogato zdobione. Tutaj, zawieszony na czapraku, piękny okaz tej broni z damasceńska lufą i zamkiem lontowym FRAGMENT PANORAMY "BEREZYNA" Obraz Wojciecha Kossaka (1857 - 1942), fragment panoramy malowanej wspólnie z Julianem Fałatem w latach 1894 - 96. Panorama przedstawiała przeprawę przez rzekę Berezynę resztek Wielkiej Armii napoleońskiej w dniu 28 XI 1812 r. Ogromne płótno o wymiarach 15 x 120 m wystawiono w Berlinie przy Herwarthstrasse. Panorama prezentowana była także w Warszawie, Kijowie i Moskwie. Wszędzie odnosiła wielkie sukcesy, ale nie znaleziono dla niej stałego miejsca ekspozycji i od 1907 r. Kossak rozpoczął sprzedaż pociętch fragmentów "Berezyny", zamalowując niektóre ich partie i dodając pejzaż w tle. Tak było również z naszym obrazem. ODWRÓT Z MOSKWY
Obraz z 1935 r. (olej na sklejce), jeden z serii kilku o tej samej tematyce i zbliżonej formie, autorstwa Jerzego Kossaka (1886 - 1955) syna Wojciecha ( i wnuka Juliusza), ostatniego z malarskiej dynastii Kossaków. KAPITULACJA METZU Obraz (olej, płótno) ukazujący jeden z ostatnich epizodów walk wojny między Francją i Prusami o Alzację i Lotaryngię w 1870 r. - kapitulację twierdzy Metz. Namalowany w 1886 roku przez francuskiego malarza Emila Brisseta. Cechuje go duży realizm w oddaniu szczegółów uzbrojenia i umundurowania żołnierzy (widoczne są m. in. karabiny Chassepot z bagnetami M. 1866, szable, jeździec w kirysie, ). Swobodny, szkicowy styl malowania wskazuje na wpływy impresjonizmu. PORTRET KSIĘCIA JÓZEFA PONIATOWSKIEGO
Portret (olej na blasze) z II poł. XIX w. (?) przedstawiający księcia w burce i mundurze szwoleżerskim ze wstęgą Krzyża Wielkiego Orderu Virtuti Militari, jednego z trzech nadanych w okresie Księstwa Warszawskiego. PORTRET KAPITANA JÓZEFA WILSONA Autor nieznany (olej, płótno), lata dwudzieste XIX w. Portret kapitana wojsk Królestwa Kongesowego, późniejszego fortyfikatora Woli w czasie Powstania Listopadowego. PORTRET TADEUSZA KOŚCIUSZKI
Replika (?)obrazu Tadeusza Styki z 1913 r. MEBLE Komplet krzeseł i dwa fotele w stylu Ludwika XVI (koniec XVIII w.). Stolik w stylu Ludwika Filipa z I poł XIX wieku. Używany był do gry w karty (po złożeniu blatu i zsunięciu nóg zmieniał się w przyścienną konsolę). MIECZE MASOŃSKIE
Broń rytualna, używana w tajnych ceremoniach loży. Symbolika znaków na głowni miecza, np. cyrkiel przepleciony z kątownicą, wskazuje, że był on przeznaczony dla czeladnika (stopnie wtajemniczenia : uczeń, czeladnik, mistrz). SZABLE POLSKIE
Kolekcja szabel polskich z okresu międzywojennego. Szable Wz. 21/22 miały kiepską opinię ze względu na złą jakość głowni, dlatego w szablach tych często wymieniano je na francuskie lub rosyjskie, cieszące się lepszą sławą.
- szabla paradna oficera kawalerii , o delikatnej głowni, ozdobnie grawerowanej z dewizą "Honor i ojczyzna"',
- szabla bojowa kawalerii z głownią masywniejszą, bez dekoracji. ( oficerowie kupowali szable na prywatne zamówienie i na własny koszt),
- szabla podoficerska z okuciami niklowanymi,
- tasak (półszabla) żandarmerii wojskowej,
Szabla żołnierska Wz.34, produkowana w hucie Ludwików w Kielcach (stąd druga nazwa "ludwikówka"). Doskonała broń o wybitnych walorach bojowych, wprowadzona na uzbrojenie armii w 1935 r.
Szabla oficera piechoty Legionów Polskich dowodzonych przez J. Piłsudskiego, Wz. 1917. SZABLE I PAŁASZE FRANCUSKIE
Broń używana również w Wojsku Polskim (szabla M. 22). Pałasze były bronią ciężkiej kawalerii. Różnica między szablą i pałaszem polega na tym, że szabla ma głownię zakrzywioną a pałasz prostą.
SZASZKA
Szabla kaukaska (od czerkieskiego saszeko) o specyficznej, otwartej rekojeści z rozdwojoną głowicą w kształcie stylizowanej głowy sokoła. Przyjęta w XIX w. na wyposażenie armii rosyjskiej, zwłaszcza formacji kozackich, a później Armii Czerwonej. Znakomita broń, wymagająca jednak specjalnych umiejętności ze względu na brak osłony palców. Nosiło się ją na sposób wschodni - brzuścem do góry.
KARABINY ODTYLCOWE
Karabiny z III ćwierci XIX w. ładowane od tyłu, a nie jak dotychczas odprzodowo przez otwór lufy. Stosowano w nich tzw. naboje scalone, złożone z przeważnie papierowej łuski ze spłonką, prochem i podłużnym pociskiem. Posiadały skalowane celowniki, nastawiane w zależności od potrzeb na różne odległości. KARABINY Z WOJNY 1870 ROKU
Karabiny z zamkami obrotowo- ślizgowymi pozwalały na ładowanie broni w pozycji leżącej. Rozrzut iglicówki Dreysego M. 1841 wynosił 1 x 1 m na dystansie 200 m. Karabin francuski syst. Chassepot M. 1866 był jednostrzałowy, podobnie jak jego pruski odpowiednik.
Karabinki kawaleryjskie o skróconych lufach pozwalały na oddanie strzału z jednej ręki, bez wypuszczania wodzy z dłoni. STRZELBY I SZTUCERY MYŚLIWSKIE
Luksusowa broń myśliwska produkcji niemieckiej. Strzelby miały lufę gładką wewnątrz, natomiast sztucery spiralnie nagwintowaną. Gwint nadawał kuli rotację wokół wlasnej osi, co w konsekwencji powiększało zasięg i celność broni. Oba rodzaje broni posiadają spusty z przyspiesznikami. Jest to drugi spust odpalający broń przy muśnięciu palcem, co także poprawiało celność strzału.
KARABIN MAUSER M. 98
Mauser M. 98, jedna z najlepszych w historii konstrukcji braci Mauser. Używany do naszych czasów. Rozrzut na 200 m : zaledwie 25 x 25 cm (!). Wystawiony tutaj karabin znalazł w 1975 r. chłopiec z Liwa podczas kąpieli w rzece naprzeciw zamku.
REWOLWER
Pierwsza udana konstrukcja ręcznej broni automatycznej. Próby skonstruowania rewolweru podejmowano od końca XVIII w. Pierwszy nowoczesny rewolwer to patent Samuela Colta z 1840 r. Nazwa od ang. revolve - obracać się, ze względu na obrotowy magazynek zwany bębenkiem mieszczący 6 lub 8 naboi.
Rewolwer M. 79 konstrukcji niemieckiej był sześciostrzałową bronią wojskową kalibru 11 mm. Przez kółko na rękojeści przewlekano rzemień (tzw. smycz) umocowany do pasa. Zapobiegał zgubieniu broni podczas walki.
OBRZYNEK
Rodzaj karabinka lub strzelby z obciętą lufą i łożem przerobionym tak, by można go było nosić niepostrzeżenie przy sobie. Broń używana przez partyzantów, kłusowników, bandytów, czyli ludzi obawiających się kontroli pozwolenia na broń.
BAGNETY
Kolekcja liczy 97 egzemplarzy z 15 krajów - Polski, Francji, Rosji, ZSRR, Anglii, USA, Prus, Niemiec, Szwecji, Japonii, Czech, Austrii, Hiszpanii, Belgii, Portugalii.
Bagnet wynaleziony został w 1645 r. przez komendanta twierdzy Ypres, markiza Puy Segur Pozwalał zamienić broń palną w rodzaj dzidy, przydatnej podczas szturmów i walki wręcz. Według jednej z wersji nazwa pochodzi od sztyletu zw. bayonette, używanego w tej roli w początkowym okresie.
W zbiorze znajdują się następujące typy bagnetów :
- tulejowy, z I poł. XIX w., z tuleją do mocowania na lufie karabinu,
- jatagan, z rękojeścią i długą, szeroką głownią zastępującą tasak,
- szpada, z czwórgraniastą wąską głownią,
- nożowy, z rękojeścią i krótką głownią,
- bagnety specjalne: bagnet nożyce do kbk AK 47 (po złożeniu głowni z pochwą można ciąć nim druty kolczaste, nawet pod napięciem); saperski bagnet - piła z zębami na grzbiecie; w czasie I wojny światowej Niemcy wzięci do niewoli z tak niehumanitarną bronią byli zabijani. Dlatego często spotyka się bagnety M. 98/05 z usuniętą piłą.
BROŃ SPORTOWA
Gigantycznych rozmiarów sztucery tarczowe. Przy lufie mają zaczepy do ochrony obojczyka przed złamaniem na skutek silnego odrzutu przy strzale.
Broń Bractwa Kurkowego. Luksusowe strzelby robione na zamówienie dla członków bractw strzeleckich, których tradycja sięga XVI w. Zwraca uwagę piękna dekoracja
grawerska części metalowych i modelunek kolby. | 
